ประเด็นข้อถกเถียงเกี่ยวกับการรับบริจาคเงินของ “บุ๋ม ปนัดดา” กลายเป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ได้รับความสนใจ หลังทนายไข่มุกออกมาให้ความเห็นทางกฎหมาย โดยมองว่าจากข้อเท็จจริงที่ปรากฏตามกระแสข่าว อาจมีน้ำหนักไปในทางความผิดฐานฉ้อโกงประชาชนมากกว่าความผิดฐานยักยอกทรัพย์หรือไม่? พร้อมอธิบายถึงความแตกต่างของความผิดทั้งสองประเภท
ทนายไข่มุกระบุว่า การพิจารณาว่าการรับเงินบริจาคแล้วนำไปใช้ส่วนตัวเข้าข่ายความผิดฐานใด จำเป็นต้องแยกให้ชัดเจนก่อนว่า ผู้ให้เงินมีเจตนามอบเงินให้ในลักษณะใด ระหว่างการฝากเงินให้เป็นตัวแทนนำไปส่งต่อให้บุคคลอื่น กับการบริจาคเงินเพื่อให้ผู้รับนำไปดำเนินการช่วยเหลือตามวัตถุประสงค์ที่ประกาศไว้
แยกให้ชัดระหว่างการฝากเงินกับการรับบริจาค
กรณีแรก หากเป็นการฝากเงินให้ผู้รับทำหน้าที่เป็นตัวแทนนำเงินไปส่งต่อให้บุคคลที่กำหนด เช่น ฝากเงิน 100 บาทเพื่อนำไปมอบให้บุคคลหนึ่ง ผู้รับเงินย่อมมีหน้าที่นำเงินไปส่งต่อหรือคืนเงินตามข้อตกลง หากกลับนำเงินดังกล่าวไปเป็นของตนเองโดยทุจริต อาจเข้าข่ายความผิดฐานยักยอกทรัพย์
ส่วนกรณีที่สอง คือการเปิดรับบริจาคจากประชาชน โดยประกาศว่าจะนำเงินไปช่วยเหลือผู้ประสบภัยหรือผู้ที่ได้รับความเดือดร้อน ซึ่งผู้บริจาคไม่ได้กำหนดผู้รับเงินปลายทางเป็นรายบุคคล แต่ให้ผู้รับบริจาคนำเงินไปดำเนินการตามวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้
อย่างไรก็ตาม การใช้คำว่า “บริจาค” ไม่ได้หมายความว่าผู้รับจะสามารถนำเงินไปใช้ส่วนตัวได้โดยไม่มีข้อจำกัด และไม่ได้ทำให้ประเด็นความผิดฐานยักยอกหมดไปโดยอัตโนมัติ เพราะยังต้องพิจารณารายละเอียดของการรับเงินและข้อตกลงระหว่างผู้ให้กับผู้รับด้วย
ประเด็นสำคัญอยู่ที่เจตนาตั้งแต่เริ่มเปิดรับเงิน
ทนายไข่มุกอธิบายว่า หัวใจสำคัญของการพิจารณาความผิดฐานฉ้อโกง คือเจตนาของผู้รับเงินในขณะที่ประกาศเชิญชวนให้ประชาชนโอนเงินเข้ามา โดยต้องตรวจสอบว่าผู้รับมีความตั้งใจช่วยเหลือตามที่ประกาศจริงหรือไม่ หรือใช้เรื่องการช่วยเหลือเป็นข้ออ้างเพื่อให้ประชาชนหลงเชื่อและส่งมอบเงินให้
ยกตัวอย่าง หากประกาศว่าจะนำเงินบริจาค 100 บาทไปช่วยเหลือประชาชน แต่กลับนำไปใช้ช่วยเหลือจริงเพียง 20 บาท และนำอีก 80 บาทไปใช้ส่วนตัวโดยไม่ได้แจ้งหรือได้รับความยินยอม พฤติการณ์ดังกล่าวย่อมเป็นประเด็นที่ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม
แม้จะมีการนำเงินบางส่วนไปช่วยเหลือจริง ก็ไม่ได้หมายความว่าจะตัดประเด็นเรื่องการหลอกลวงออกไปได้ทั้งหมด เพราะต้องตรวจสอบว่าเป็นการช่วยเหลือตามเจตนาที่ประกาศไว้จริง หรือเป็นเพียงการดำเนินการบางส่วนเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือและปกปิดการนำเงินส่วนที่เหลือไปใช้ประโยชน์ส่วนตัว
หลักฐานสำคัญที่ต้องพิจารณาจึงประกอบด้วยข้อความประกาศรับบริจาค เส้นทางการเงิน หลักฐานการนำเงินไปช่วยเหลือ รวมถึงพฤติการณ์การใช้จ่ายเงินหลังจากได้รับบริจาค
เปรียบเทียบกรณีผู้รับเหมารับเงินแล้วทิ้งงาน
นอกจากนี้ ทนายไข่มุกยังยกตัวอย่างเปรียบเทียบกับกรณีผู้รับเหมารับเงิน 1 ล้านบาทเพื่อสร้างบ้าน แต่ภายหลังกลับทิ้งงาน โดยแบ่งเป็นสองสถานการณ์
สถานการณ์แรก ผู้รับเหมานำวัสดุมาวางไว้เพียงเล็กน้อย มูลค่าประมาณ 100,000 บาท ก่อนหายตัวไป กรณีนี้ต้องตรวจสอบว่ามีเจตนาจะก่อสร้างบ้านจริงหรือไม่ หรือเพียงนำวัสดุมาวางเพื่อสร้างภาพว่ามีการเริ่มงานแล้ว ก่อนหลอกเอาเงินจากผู้ว่าจ้าง
ส่วนสถานการณ์ที่สอง ผู้รับเหมาดำเนินการก่อสร้างบ้านไปแล้วประมาณ 80% ก่อนจะหยุดงานและทิ้งงานในภายหลัง กรณีนี้ต้องพิจารณาว่าเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นภายหลังจากการรับงานโดยสุจริต หรือมีพฤติการณ์หลอกลวงมาตั้งแต่ต้น
ตัวอย่างดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การพิจารณาความผิดไม่ได้ดูเพียงผลลัพธ์ว่ามีการนำเงินไปใช้ผิดวัตถุประสงค์หรือไม่ แต่ต้องย้อนกลับไปตรวจสอบเจตนาและพฤติการณ์ตั้งแต่เริ่มต้นด้วย
ฉ้อโกงประชาชนกับยักยอก ต่างกันที่ช่วงเวลาของเจตนา
ทนายไข่มุกมองว่า หากพิสูจน์ได้ว่าผู้รับเงินมีเจตนาหลอกลวงประชาชนตั้งแต่แรก โดยใช้การประกาศรับบริจาคเป็นเครื่องมือให้ประชาชนหลงเชื่อและโอนเงินให้ อาจมีประเด็นความผิดฐานฉ้อโกงตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 ประกอบมาตรา 343 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการฉ้อโกงประชาชน
ขณะที่ความผิดฐานยักยอกทรัพย์ จะเน้นพิจารณากรณีที่ผู้กระทำได้รับครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นมาโดยชอบก่อน แล้วจึงเบียดบังทรัพย์สินนั้นไปเป็นของตนเองหรือบุคคลอื่นโดยทุจริตในภายหลัง
ทั้งนี้ ทนายไข่มุกย้ำว่า ความเห็นดังกล่าวเป็นการอธิบายหลักกฎหมายจากข้อมูลที่ปรากฏตามกระแสข่าว ไม่ใช่การตัดสินว่าบุคคลใดกระทำความผิดจริง เพราะข้อเท็จจริงทั้งหมดต้องผ่านการตรวจสอบพยานหลักฐานและกระบวนการยุติธรรม
ท้ายที่สุด ประเด็นชี้ขาดของเรื่องนี้จึงไม่ได้อยู่ที่การเรียกเงินดังกล่าวว่าเป็นเงินบริจาคหรือเงินฝาก แต่อยู่ที่ลักษณะการรับเงิน ข้อตกลงในการใช้เงิน และเจตนาของผู้รับเงินตั้งแต่ขณะที่ประชาชนตัดสินใจมอบเงินให้
ที่มา เฟซบุ๊ก ทนายไข่มุก อรนุชญา รุ่งเรืองนพรัตน์
